localhost

  • Yazıtipi boyutunu arttır
  • Varsayılan yazıtipi boyutu
  • Yazıtipi boyutunu azaltır
Reklam
English (United Kingdom)
Anasayfa Yayınlar El Kitapları Eğitim Hakkı ve İnsan Hakları Eğitimi

Eğitim Hakkı ve İnsan Hakları Eğitimi

e-Posta Yazdır PDF

   
          

Önsöz ve Tesekkürler

 "(...) egitim bir çarpandir: egitim yadsindigi ya da kisitlandigi zaman - özellikle istihdam ve kendi kendini istihdamla ilgili- her seyi tehlikeye sokarken, etkili bir sekilde garanti edildiginde diger haklari ve özgürlükleri de arttirmaktadir[1]."

"Buraya bakin, burada, bu kara mermerin altinda
Bir teneffüs daha yasasaydi
Tabiattan tahtaya kalkacak bir çocuk gömülüdür
Devlet dersinde öldürülmüstür[2]."

Egitim bir kültürün kusaktan kusaga aktarilmasi için en önemli faktörlerden birini teskil etmektedir. Bu yüzden daha ilk çaglardan baslayarak egitim üzerine pek çok farkli düsünce ortaya konmustur. Bunlarin bir kismi egitimde özgür bir düsüncenin yayginlasmasini savunurken bir kismi da oldukça despot yaklasimlari benimsemistir[3].      

BM Egitim Hakki Özel Raportörü'nün de belirttigi gibi, baska pek çok ülkede oldugu gibi Türkiye'de de ögretim, baslangiçta dinsel nitelikteydi. Laik ögretim, Osmanli Imparatorlugu'nda 1839 yilinda baslatildi. Bugünkü Milli Egitim Bakanligi'nin öncülü, 1847 yilinda kuruldu. Memurlar için ilk egitim merkezi 1859 yilinda ve ilk üniversite ise 1869 yilinda kuruldu. 1876 Anayasasi, herkes için zorunlu egitim ve ögrenim sartini getirdi. Böylece herkesi kapsayan parasiz ve laik ögretimin ve buna bagli idari altyapilarin tohumlari atilmis oldu. Ögretim dili Fransizca olan veya Müslüman ve Hiristiyan ögrencilerin beraber ögretim gördügü okullar, o zaman için yenilikçi fikirlere örnek teskil ediyordu[4].

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulusu, ögretim alaninda birlik (tevhid-i tedrisat) saglanmasini getirdi. Bütün okullar, Milli Maarif Bakanligi'na baglandi. Ögretim, her iki cinsiyet için de zorunlu hale getirildi. Ulus insa etme amaci, ögretim alaninda tek dillilik, milliyetçilik ve vatanseverlik olarak tercüme edildi. 1927 yilinda dile iliskin yasal düzenlemeler, ögretim dili olarak Türkçe'ye geçisi zaruri hale getirerek, ulusal kimlik insa etme sürecini hizlandirdi. Latin alfabesinin uygulamaya konmasi, Arapça ve Farsça'nin kapsadigi Osmanli-Islam mirasindan kopusu temsil ediyordu. "Muzaffer Türk tarihinin serefini" yüceltmek ve "hizmetleriyle Türk milletini teskil eden büyük Türkler"i onurlandirmak, ögretim müfredatinin parçasi haline geldi. Son zamanlarda insan haklari egitiminin de devreye sokulmasi, insan haklarinin bir yama olarak ayri tutulmasi yerine sistemle bütünlestirilmesi için müfredat ve ders kitaplari ile ögretim yöntemlerinin yönelim ve içeriklerinin incelenmesine yönelik bir ihtiyaç dogurdu[5].

Türkiye Cumhuriyeti kuruldugu günden günümüze sürekli olarak egitime verdigi önemle övünmektedir. Bununla birlikte, Türkiye Cumhuriyeti'nin bugüne kadar imzalayip onayladigi tüm insan haklari sözlesmelerinde çekince koydugu yegâne maddenin "egitim hakkiyla" ilgili maddelerden olustugunu göz önüne aldigimizda, söz konusu egitimin uluslararasi insan haklari standartlariyla tam olarak uyustugunu söylemek pek de mümkün degildir. Üstelik egitim hakkina erisim konusunda hala ciddi sikintilar bulunmaktadir.

Yapilan son arastirmalara göre, Türkiye'de 6-13 yas grubunda 10 milyon 398 bin 454 çocuk bulunurken bunlarin 273 bin 634'ü okula gitmemektedir[6].  Bahçesehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Arastirmalar Merkezi'nin (BETAM) yaptigi arastirmaya göre, Türkiye'de 15-19 yas grubundaki 6.3 milyon gencin 3.5 milyonu okula kayitli bulunmuyor[7].

Öyle saniyoruz ki, durumun vahametini ifade etmek için halen Tarih Vakfi tarafindan çalismalari devam eden ve 2002 yilinda Türkiye Bilimler Akademisi ve Tarih Vakfi'nin ortakliginda, Türkiye Insan Haklari Vakfi uzmanliginda baslatilan, 2004'te sonuçlari kamuoyuna açiklanan "Ders Kitaplarinda Insan Haklari" Projesi'nin bulgulari yeterli olacaktir. Yürütülen projede, 165 ögretmen, 51 veli ve 71 lisans ve lisansüstü ögrencisi toplam 287 gönüllünün katilimi ile yürütülen çalismalar sonucunda olusturulan ekipler tarafindan, özellikle ilk ve ortaögretimde okutulan ders kitaplarinin bugüne kadar yapilmis en kapsamli ve sistematik taramasi gerçeklestirilmis, her kitap en az bir ögretmen ve ek olarak gönüllü bir ögrenci ya da veli tarafindan taranmistir. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Tarih, Edebiyat ve Türkçe,  Cografya, Vatandaslik Bilgisi ve Insan Haklari Egitimi, Milli Güvenlik, Matematik ve Doga Bilimleri ile Felsefe grubu dersleri olmak üzere gruplandirilan 190 ders kitabi, bu gönüllülerden olusan çalisma gruplari tarafindan incelenmistir. Bu tarama sonucunda tüm kitaplarda dört bin (4000) farkli sorun tespit edilmistir[8]. Yapilan arastirmadan bugüne söz konusu ders kitaplari nedeniyle Türkiye'nin Avrupa Insan Haklari Mahkemesi (AIHM) yargisinda ihlal gerçeklestirdigine karar verilmistir. Ancak gerekli düzenlemelerin yapilmasi yönünde bir girisim bulunup bulunmadigi bilgimiz dahilinde degildir.

Egitimin hakkini konu edinen bu çalisma Türkiye'deki pratigin ne olduguyla degil ne olmasi gerektigi üzerinde yapilanmis ve bunu yaparken de uluslararasi insan haklari standartlarini merkeze almistir. Buradaki temel amaç Türkiye'de egitimin uluslararasi düzeyde kabul görmüs ve saygin bir yere konmus olan insan haklari standartlariyla uyumlu bir sekilde gerçeklesmesine katkida bulunmaktir.

Elinizdeki kitap asagida isimlerini zikrettigimiz kisi ve kurumlarin katkilari olmaksizin gün yüzüne çikamazdi.

Öncelikle, sagladigi mali destekle bu kitabin hazirlanmasini mümkün kilan Hollanda Kraliyeti Ankara Büyükelçiligi'ne tesekkürlerimizi sunuyoruz.

Ayrica gerek bu kitabin da içinde yer aldigi "insan haklari elkitaplari hazirlama" projemizi yürüten ve ayni zamanda bu kitabi kaleme alan, dernegimizin genel sekreteri Hakan ATAMAN'a, kitabin hazirlanmasi boyunca degerli yön göstericiligini bizlerden esirgemeyen proje danismanimiz, Hacettepe Üniversitesi ögretim görevlisi Levent KORKUT'a, kitabin editörlügünü üstlenerek kitabin anlam ve içerigini zenginlestiren, Ayça ULUSELLER'e, kitabin basim-dagitim sürecini büyük bir özveri ile götüren Orçun ULUSOY'a, EK-2 ECRI 10 No'lu Tavsiye'yi çeviren Isil GÖKSEL'e ve belli bölümleri okuyarak geri bildirimlerde bulunan Gülden GÜRSOY'a ne kadar tesekkür etsek azdir. 

 Kitabin, Türkiye'de hak temelli faaliyet gösteren sivil toplum kuruluslarina ve ilgili hükümet kurumlarina bir nebze de olsa rehberlik etmesi dilegiyle...

Orhan Kemal CENGIZ

Insan Haklari Gündemi Dernegi Baskani


 


[1]     Report submitted by Katarina Tomaševski, Special Rapporteur on the right to education,  Mission to Turkey 3-10 February 2002, United Nations Economic And Social Council, Commission On Human Rights, Fifty-Eighth Session, Item 10 Of The Provisional Agenda 27 March 2002, Distr. General, E/Cn.4/2002/60/Add.2, p. 19, para 59,  http://ods-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G02/120/31/PDF/G0212031.pdf?OpenElementhttp://www.ihop.org.tr/dosya/or/2002-Turkey-education_TR.doc web sitesinde mevcuttur. Metnin Türkçe çevirisi Insan Haklari Ortak Platformu tarafindan yapilmistir web sitesinde mevcuttur.

[2]              Meçhul Ögrenci Aniti, Ece Ayhan, Devlet ve Tabiat ya da Orta Ikiden Ayrilan Çocuklar Için Siirler (1973).

[3]              Bu konuda yapilmis genis çapli bir çalisma için bkz. Türkiye'de Milli Egitimin Ideolojisi; Ismail Kaplan, Iletisim Yayinevi 527; 3.Baski; 2002; Istanbul.

[4]     Report submitted by Katarina Tomaševski, Special Rapporteur on the right to education,  Mission to Turkey 3-10 February 2002, United Nations Economic And Social Council, Commission On Human Rights, Fifty-Eighth Session, Item 10 Of The Provisional Agenda 27 March 2002, Distr. General, E/Cn.4/2002/60/Add.2, p. 8, para 13-14,  http://ods-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G02/120/31/PDF/G0212031.pdf?OpenElement web sitesinde mevcuttur. Metnin Türkçe çevirisi Insan Haklari Ortak Platformu tarafindan yapilmistir http://www.ihop.org.tr/dosya/or/2002-Turkey-education_TR.doc web sitesinde mevcuttur.

[5]              A.g.e .

[6]              Türkiye'de 3.5 milyon genç okula kayitli degil, CNN Türk, 17 Mayis, 2008, http://www.cnnturk.com/TURKIYE/haber_detay.asp?PID=318&haberID=460371 web sitesinde mevcuttur.

[7]              273 bin çocuk okula gitmiyor, Radikal Gazetesi, 31/05/2008, http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=Detay&ArticleID=880793&CategoryID=77 web sitesinde mevcuttur.

[8]              Ders Kitaplarinda Insan Haklari Projesi, Tanitim Brosürü; Tarih Vakfi Yayinlari; 2003: Projenin Tanitimi Tarih Vakfi'nin http://www.tarihvakfi.org.tr/projeler/insanhaklari.asp web sitesinde mevcuttur.

 Kitabin tamamini pdf dosyasi olarak asagidaki linden indirebilirsiniz:

Attachments:
Download this file (egitimhakkiveinsanhaklariegitimi.pdf)egitimhakkiveinsanhaklariegitimi.pdf[egitimhakkiveinsanhaklariegitimi.pdf]1187 Kb
 

E-Mail Listesi

Gelişmelerden haberdar olmak için e-posta listemize üye olun.